Gumawa siya ng butas sa pader para malaman kung nangangaliwa ang asawa niya, ngunit ang nakita niya nang gabing iyon ang nagpatigil sa kanyang paghinga.
PARTE 1
Pagkatapos ng tatlong taon ng kasal, naniniwala pa rin si Elena na ang bahay nila sa Proyektong 8, Quezon City ang pinakaligtas na lugar sa mundo.
Hindi ito mansyon at hindi rin pang-magasin, ngunit amoy kapeng barako tuwing umaga, may pandesal tuwing Linggo, at laging may mga corny na biro si Mauricio kapag umuuwi itong pagod mula sa trabaho niya sa Makati CBD.
Manager si Mauricio sa isang logistics at courier company. Si Elena naman ay nagbe-bake at nagbebenta ng mga homemade cake online.
Hindi sila mayaman, pero sapat na mayroon silang isa’t isa.
O kahit paano, ‘yun ang akala ni Elena.
Isang gabi ng Martes, habang naghahapunan sila ng sopas at pandesal, biglang ibinaba ni Mauricio ang kanyang kutsara.
Maputla ang kanyang mukha at may seryosong mukha na ngayon lang nakita ni Elena.
—Elenita… kailangan ko munang matulog sa guest room pansamantala.
Natigilan si Elena at hindi nakakilos.
—Anong ibig mong sabihin na magkahiwalay tayo ng silid?
Hindi tumingin sa kanya si Mauricio.
—Ilang araw lang naman. Pagod na pagod lang ako. Kailangan ko ng maayos na pahinga.
Parang may bumara sa lalamunan ni Elena.
Para sa kanya, ang matulog nang magkahiwalay ay hindi maliit na bagay. Pagsasara ito ng pinto. Isang senyales. Simula ito ng isang distansya na kalaunan ay wala nang sinuman ang makakapag-ayos.
—Ayaw mo na ba sa akin? —tanong niya, habang nagbabadya ang mga luha sa kanyang mga mata.
—Huwag mong sabihin ‘yan.
—Kung ganoon, ipaliwanag mo sa akin.
Huminga nang malalim si Mauricio.
—Hindi ito dahil sa iyo.
Ang linyang iyon ang mas nagpira-piraso sa puso niya.
Dahil kapag sinabi ng isang lalaki na “hindi ito dahil sa iyo,” halos palaging may isang bagay silang itinatago.
Umiyak si Elena, nakiusap, at nakipagtalo. Sinabi niya na kung may ibang babae man, magpakalalaki ito at umamin.
Umiling lang si Mauricio.
—Walang iba.
Ngunit hindi na siya bumalik sa kanilang kama.
Nang gabi ring iyon, kumuha siya ng kumot, unan, at nagkulong sa guest room.
Ang mga sumunod na araw ay naging isang parusa.
Sa umaga, mapagmahal pa rin siya. Ipinagtitimpla niya ng kape si Elena, tinatanong ang tungkol sa mga order nitong cake, at hinahaplos ang buhok nito habang dumadaan.
Ngunit sa gabi, hahalikan lang niya ito sa noo at aalis na.
Para bang isa siyang bata.
Para bang hindi na niya asawa.
Nagsimulang gumuho ang puso ni Elena sa tindi ng pagdududa.
Inusisa ni Elena ang mga damit ni Mauricio para maghanap ng pabango ng babae. Pasimple niyang tinitingnan ang cellphone nito. At parang baliw na nakikinig sa likod ng pinto ng guest room, kahit na pagkatapos noon ay nahihiya siya sa sarili niya.
Wala siyang nahanap.
At mas lalo siyang nabaliw sa kawalan ng kasagutan.
Isang hapon, nang umalis si Mauricio papuntang ospital at sinabing “routine check-up” lang, tinawagan ni Elena ang isang karpintero na inirekomenda ng kanyang kapitbahay.
—Kailangan ko ng maliit na butas sa pader na ito —sabi niya—. Maliit lang, kasya lang ang isang wire.
Hindi na nagtanong ang lalaki.
Ginawa nito ang trabaho, binalikan ng walis ang alikabok, at umalis.
Nang gabing iyon, naghintay si Elena hanggang sa isara ni Mauricio ang pinto ng guest room.
Lumipas ang 10 minuto.
Pagkatapos ay 20 minuto.
Habang ang puso niya ay sumasayaw sa kaba na parang tambol, lumapit siya sa pader at ipinatong ang isang mata sa butas.
Inasahan niyang makakakita siya ng nakatagong cellphone.
Isang video call.
Isang pagtataksil.
Ngunit nakakita siya ng mas malala pa roon.
Nakatira si Mauricio sa gilid ng kama, may tuwalya sa pagitan ng kanyang mga ngipin, habang itinutusok ang isang hiringgilya (syringe) sa kanyang tiyan habang umiiyak nang walang tunog.
Sa ibabaw ng lamesa ay may mga gamot, clinical studies, at isang folder na may logo ng isang kilalang pribadong ospital.
Pagkatapos ay kinuha niya ang kanilang larawan sa kasal, hinalikan ito, at bumulong:
—Patawarin mo ako, Elena… ayokong makita mo akong unti-unting namamatay.
Tinakpan ni Elena ang kanyang bibig upang hindi makasigaw, dahil sa sandaling iyon ay naintindihan niya na ang katotohanan ay hindi isang kabit, kundi isang bagay na mas kakila-kilabot.
Nanatili si Elena sa tabi ng pader nang matagal.
Hindi niya alam kung ilang minuto.
Hindi niya alam kung ilang beses niyang pinigilan ang sariling huminga nang malakas.
Sa kabilang silid, tahimik lamang si Mauricio.
Pinunasan nito ang luha gamit ang likod ng kamay, maingat na itinapon ang hiringgilya sa isang maliit na lalagyan, saka inayos ang mga papel sa ibabaw ng mesa.
Parang ordinaryong gawain lang.
Parang hindi nito binubuo araw-araw ang sariling tapang bago magkulong sa isang silid upang harapin ang sakit nang mag-isa.
Napaatras si Elena mula sa butas.
Nanghina ang mga tuhod niya.
Sumandal siya sa malamig na pader at dahan-dahang dumulas hanggang sa makaupo sa sahig.
Nasa kabilang side lamang si Mauricio.
Isang manipis na pader lang ang pagitan nila.
Pero sa loob ng ilang araw, parang hinayaan nilang maging napakalayo ng isa’t isa.
Tinakpan niya ang mukha gamit ang dalawang kamay.
Gusto niyang umiyak.
Gusto niyang buksan ang pinto.
Gusto niyang yakapin ang asawa.
Pero may isang bagay na pumipigil sa kanya.
Ang hiya.
Dahil habang si Mauricio ay umiiyak sa loob ng silid, iniisip niyang may ibang babae.
Habang tinutusukan nito ang sariling tiyan, hinahalughog niya ang bulsa nito para maghanap ng ebidensya ng pagtataksil.
Habang natatakot itong mamatay, nagagalit siya dahil hindi na siya hinahawakan sa gabi.
Hindi dahil mali ang naramdaman niya.
Nasaktan din siya.
Pinili ni Mauricio na magsinungaling.
Pinili nitong isara ang pinto.
Pinili nitong hayaan siyang mabaliw sa mga tanong.
Pero hindi niya maiwasang makaramdam ng pagkakasala.
Bumalik siya sa kanilang kwarto nang walang ingay.
Humiga sa gilid ng kama.
Hindi siya nakatulog.
Mula sa kabilang silid, narinig niya ang mahinang pag-ubo ni Mauricio.
Isang beses.
Dalawa.
Pagkatapos ay katahimikan ulit.
Kinabukasan, gaya ng dati, si Mauricio ang naunang bumangon.
Narinig ni Elena ang tunog ng kettle sa kusina.
Ang pagbukas ng cupboard.
Ang pagpatak ng kutsara sa tasa.
Maya-maya, bumukas ang pinto ng kwarto nila.
— Gising ka na? — tanong ni Mauricio.
Nagkunwari si Elena na inaantok pa.
— Kaunti.
Lumapit ang asawa at inilapag ang tasa ng kape sa bedside table.
— May cinnamon. Gaya ng gusto mo.
Napatingin si Elena sa mukha niya.
Maputla.
May kaunting itim sa ilalim ng mata.
Pero nakangiti.
Yung pilit na ngiti ng taong ayaw maging dahilan ng problema.
Gusto niyang itanong agad.
Ano’ng sakit mo?
Gaano na katagal?
Mamamatay ka ba?
Bakit hindi mo sinabi?
Pero nilunok niya ang lahat.
— Salamat — mahina niyang sabi.
Hinaplos ni Mauricio ang buhok niya.
— May delivery ka mamaya, di ba?
— Oo.
— Huwag mong kalimutang kumain.
Halos matawa si Elena sa sakit.
Ito pa rin ang lalaki niya.
Ito pa rin ang taong nag-aalala kung kumakain siya nang maayos kahit siya mismo ay may itinatagong gamot sa isang silid.
Bago lumabas, huminto si Mauricio sa may pinto.
Parang may gustong sabihin.
Pero sa huli, tumango lang ito.
— Aalis ako nang maaga. May follow-up lang sa ospital.
— Routine check-up? — tanong ni Elena.
Bahagyang natigilan si Mauricio.
— Oo.
Maliit na kasinungalingan.
Pero masakit.
Nang makaalis ito, hindi agad bumangon si Elena.
Tinitigan niya ang tasa ng kape.
May manipis na usok pa sa ibabaw.
Hindi niya alam kung ano ang tamang gawin.
Kung haharapin ba agad si Mauricio.
Kung sasamahan ba ito sa ospital nang hindi nagsasabi.
Kung hahayaan ba muna itong magsalita sa sarili nitong oras.
Sa huli, tumawag siya kay Liza, ang matalik niyang kaibigan mula high school.
Hindi niya kinuwento ang lahat.
Hindi pa.
Sinabi niya lamang:
— May importante akong kailangang alamin. Pwede bang ikaw muna tumanggap ng cake deliveries mamaya?
Napansin agad ni Liza ang kakaiba sa boses niya.
— Elena, okay ka lang?
— Hindi ko alam.
Tahimik si Liza sandali.
— Sige. Ako muna bahala. Tawagan mo ako kapag kailangan mo.
Pagkababa ng tawag, pumasok si Elena sa guest room.
Hindi siya sanay na pumasok doon nang walang pahintulot.
Parang may kung anong sagradong bagay na nilalabag niya.
Pero bukas ang drawer.
Nasa ibabaw pa rin ang folder na nakita niya kagabi.
Dahan-dahan niya itong binuksan.
Sa unang pahina, may pangalan ni Mauricio.
Mauricio de Vera.
May hospital number.
May mga laboratory results.
May diagnosis.
Hindi niya agad naintindihan ang medical terms.
Pero may isang salitang malinaw.
Cancer.
Lymphoma.
Stage III.
Nawalan siya ng hangin.
Napaupo sa gilid ng kama.
Bumalik ang lahat ng tunog.
Ang electric fan sa sala.
Ang tricycle sa labas.
Ang tahol ng aso ng kapitbahay.
Ang mahinang patak ng tubig sa banyo.
Normal ang buong paligid.
Pero hindi na normal ang mundo niya.
Binasa niya ang mga papel nang paulit-ulit.
May chemotherapy schedule.
May immunotherapy.
May listahan ng side effects.
Nausea.
Fatigue.
Weight loss.
Risk of infection.
May mga sulat-kamay ni Mauricio sa gilid.
“Ask if hair loss is certain.”
“Can still work?”
“Do not tell Elena until biopsy confirmation.”
Sa huling pahina, may maliit na note.
“Need to protect her from stress. Orders peak this month. She worked too hard to build the cake business.”
Napapikit si Elena.
Hindi galit ang unang dumating.
Sakit.
Pagkatapos ay galit.
Dahil hindi niya kailangang protektahan sa ganitong paraan.
Hindi siya bata.
Hindi siya bisita sa buhay ni Mauricio.
Asawa siya.
Karapatan niyang malaman.
Karapatan niyang matakot kasama nito.
Karapatan niyang tumulong magbitbit kahit mabigat.
Isinara niya ang folder.
Tumayo.
Kinuha ang bag.
At sumakay ng taxi papuntang ospital.
Matagal ang traffic sa EDSA.
Puno ng bus.
Jeep.
Motor.
Mga taong tumatawid kahit pula ang ilaw.
Habang nakaupo sa likod, paulit-ulit niyang hinihimas ang wedding ring niya.
Naalala niya ang unang taon ng kasal nila.
Yung maliit nilang apartment noon sa Kamuning.
Yung gabing nasira ang electric fan at natulog silang pawisan pero nagtatawanan.
Yung unang malaking cake order niya na muntik masira dahil bumigay ang icing.
Si Mauricio ang nag-deliver habang nakasakay sa motor, sobrang ingat na parang may dalang bagong panganak.
Naalala niya ang sinabi nito noon.
— Hindi kita hahayaang harapin lahat mag-isa.
At ngayon, ito mismo ang ginagawa nito.
Hinarap ang pinakamasamang bagay nang mag-isa.
Pagdating sa ospital, halos tumakbo siya sa information desk.
— Excuse me, may appointment po si Mauricio de Vera.
Tinignan ng staff ang computer.
— Oncology po. Third floor.
Parang lumubog ang tiyan niya.
Oncology.
Hindi na lang salita sa folder.
Totoo.
May floor.
May waiting room.
May mga pasyenteng nakaupo na may mask.
May mga kamag-anak na may hawak na plastic envelope.
May vending machine na maingay sa sulok.
Pagdating niya sa third floor, nakita niya agad si Mauricio.
Nasa dulo ng hallway.
Mag-isa.
Nakaupo sa isang plastic chair.
Nakayuko.
May hawak na number slip.
Hindi niya agad ito nilapitan.
Pinagmasdan muna niya.
Mukha itong mas maliit kaysa dati.
Hindi physically.
Kundi sa paraan ng paghawak nito sa sarili.
Parang takot itong kumalat ang sakit kapag gumalaw nang sobra.
Lumapit si Elena.
— Mau.
Napataas ang ulo ni Mauricio.
Nanlaki ang mata.
— Elena?
Napatayo ito agad.
— Anong ginagawa mo rito?
Hindi sumagot si Elena.
Ipinakita niya ang folder na dala niya.
Nawala ang kulay sa mukha ni Mauricio.
— Pumasok ka sa kwarto?
— Oo.
— Bakit?
Napatawa si Elena nang mahina.
Hindi masaya.
— Dahil wala ka nang sinasabi sa akin.
Hindi makatingin si Mauricio.
— Elenita—
— Gaano na katagal?
Tahimik.
— Gaano na katagal mong alam?
Huminga nang malalim si Mauricio.
— Dalawang buwan.
Parang may dumagan sa dibdib ni Elena.
— Dalawang buwan?
Tumango ito.
— Bakit hindi mo sinabi?
— Hindi ko alam kung paano.
— Kaya natulog ka sa guest room?
— Ayokong makita mo kapag sumusuka ako. Ayokong magising ka kapag masakit. Ayokong—
— Ayaw mong makita kitang tao?
Napatingin si Mauricio.
— Ano?
Nanginginig ang boses ni Elena.
— Ayaw mong makita kitang mahina? Ayaw mong makita kitang natatakot? Ano ako sa buhay mo, Mau? Bisita? Customer? Bata na kailangan ilayo sa masamang balita?
— Gusto lang kitang protektahan.
— Mula saan?
Huminga siya nang mabilis.
— Mula sa katotohanan na may sakit ka? Asawa mo ako.
May mga taong napatingin sa kanila.
Hindi nagtaas ng boses si Elena.
Pero hindi niya kayang gawing mas mahina pa.
— Pinayagan mo akong isipin na may iba kang babae.
Nanigas si Mauricio.
— Ano?
Napayuko si Elena.
Nahihiya.
— Naisip ko. Dahil lumayo ka. Dahil gabi-gabi kang nagsasara ng pinto. Dahil hindi ka makatingin sa akin kapag nagtatanong ako.
Napalunok si Mauricio.
— Wala. Kahit kailan.
— Alam ko na ngayon.
Huminga nang malalim si Elena.
— Pero hindi mo puwedeng sabihing pinoprotektahan mo ako habang hinahayaan mong mabaliw ako sa kakaisip kung bakit nawawala ka.
Napaupo si Mauricio.
Parang hindi na kayang dalhin ng tuhod niya ang bigat ng usapan.
Umupo rin si Elena sa tabi.
Tahimik sila nang ilang segundo.
Sa harap nila, may nurse na tumawag ng number.
May matandang lalaki na bumangon kasama ang anak niyang babae.
Mabagal silang naglakad papunta sa consultation room.
Hinawakan ni Mauricio ang mga kamay niya.
— Natakot ako — bulong nito.
Hindi agad sumagot si Elena.
— Noong sinabi ng doktor na lymphoma, ang unang pumasok sa isip ko ay ikaw.
Pinunasan niya ang luha sa gilid ng mata.
— Ang business mo. Yung mga order. Yung mga plano natin. Yung bahay. Yung possibility na makita mo akong unti-unting mawalan ng lakas.
Napailing siya.
— Hindi ko kayang tingnan ka habang iniisip mong baka mamatay ako.
Napayuko si Elena.
Masakit.
Pero ngayon, naiintindihan niya.
Hindi katwiran.
Pero sugat.
— At akala mo mas madali para sa akin kapag hindi ko alam?
— Akala ko makakahanap ako ng tamang oras.
— Walang tamang oras para sa ganito.
Tumango si Mauricio.
— Alam ko na.
Naramdaman ni Elena ang panginginig sa kamay nito.
Dahan-dahan niya iyong hinawakan.
— Galit ako sa’yo.
Napangiti si Mauricio nang malungkot.
— Deserve ko.
— Pero hindi kita iiwan mag-isa sa appointment mo.
Doon tuluyang umiyak si Mauricio.
Tahimik.
Hindi dramatiko.
Yung luha ng taong pagod nang magpanggap na kaya niya.
Ilang minuto ang lumipas bago tinawag ang pangalan niya.
— Mr. de Vera?
Tumayo sila nang magkasabay.
Nang pumasok sa consultation room, unang beses narinig ni Elena ang doktor magsalita tungkol sa diagnosis.
Si Dr. Ramos ay mahinahon.
Hindi nangako ng himala.
Hindi rin nagsalita na parang tapos na ang lahat.
— Aggressive ang lymphoma, pero treatable — paliwanag niya. — Kailangan natin seryosohin ang schedule. May magandang response rate sa treatment, pero hindi magiging madali. May mga araw na mahina ka. May risk ng infection. May mga pagbabago sa katawan.
Tumingin ang doktor kay Elena.
— Kailangan niya ng support system.
Napahawak si Elena sa kamay ni Mauricio.
— Meron siya.
Paglabas nila ng ospital, umuulan.
Hindi malakas.
Yung tipong tuloy-tuloy lang at nakakabasa kahit may payong.
Binuksan ni Elena ang payong.
Lumapit si Mauricio.
— Pwede pa ba akong umuwi sa guest room? — tanong nito.
Napatingin siya.
— Bakit?
— Baka mahirapan kang matulog kapag nagsimula treatment.
— Mau.
Napahinto ito.
— Hindi na pader ang kailangan natin.
Tumango si Mauricio.
Pag-uwi nila, unang ginawa ni Elena ay tumayo sa hallway.
Tiningnan ang maliit na butas sa pader.
Halos hindi mapansin.
Sapat para makakita.
Sapat para masira ang tiwala.
Sapat din para magbukas ng katotohanan.
Kinabukasan, tinawagan niya ang karpintero.
— Kuya, pwede bang bumalik ka rito?
— May problema po ba sa butas?
— Oo.
Tumingin siya kay Mauricio, na nakaupo sa sofa habang umiinom ng tubig.
— Pakitakpan na.
Nagsimula ang chemotherapy makalipas ang isang linggo.
Hindi maganda ang unang session.
Pag-uwi, halos hindi makakain si Mauricio.
Nanginginig ang katawan.
Mapait ang panlasa.
Masakit ang mga buto.
Umupo si Elena sa banyo habang sumusuka ang asawa.
Hinawakan ang batok nito.
Pinunasan ang bibig.
Hindi niya sinabi na magiging okay ang lahat.
Hindi niya alam kung magiging okay.
Sinabi lang niya:
— Nandito ako.
Yun lang.
Minsan sapat na iyon.
Sa mga sumunod na linggo, nagbago ang bahay nila.
May gamot sa kusina.
May schedule sa refrigerator.
May thermometer sa mesa.
May alcohol sa bawat sulok.
May mga araw na mahina si Mauricio.
May mga araw na masaya.
May mga araw na hindi sila nag-uusap dahil pareho silang pagod.
At may mga araw na nagtatawanan sila sa mga simpleng bagay.
Nang malagas ang buhok ni Mauricio, unang napansin iyon habang naliligo.
Nakita ni Elena ang mga buhok sa drain.
Hindi siya nagsalita.
Kinagabihan, kumuha si Mauricio ng electric razor.
— Ako na — sabi ni Elena.
Umupo ito sa maliit na stool sa banyo.
Dahan-dahan niyang inahit ang buhok.
Walang music.
Walang speech.
May tunog lang ng razor.
May mga hiblang nalalaglag sa sahig.
Nang matapos, tiningnan ni Mauricio ang sarili sa salamin.
— Pangit ko.
— Oo.
Napatingin ito kay Elena.
Ngumiti siya.
— Pero mahal pa rin kita.
Natawa si Mauricio.
Mahina.
Pero totoo.
Nagpatuloy ang treatment.
Hindi straight line.
May isang session na kinailangan ipagpaliban dahil mababa ang blood count.
May gabing dinala nila siya sa emergency dahil nilagnat.
May panahon na naubos ang ipon nila.
Kinailangan ni Elena tumanggap ng mas kaunting cake orders.
May ilang customer na umalis.
May ilang nanatili.
Nang malaman ni Liza ang buong sitwasyon, tumulong itong mag-deliver.
May kapitbahay na nagdala ng lugaw.
May pinsan ni Mauricio na nagpadala ng grocery.
Unti-unting natutunan nilang tumanggap.
Hindi madaling bagay para kay Mauricio.
Lagi itong nahihiyang humingi ng tulong.
— Ayoko maging pabigat — minsan nitong sabi.
Nakaupo sila sa kusina.
May malamig na sopas sa mesa dahil hindi nito kayang ubusin.
— Hindi ka pabigat — sagot ni Elena. — Pero minsan, mabigat ang pinagdadaanan mo. Magkaiba iyon.
Tahimik si Mauricio.
— At hindi mo kailangang buhatin mag-isa para patunayang mahal mo ako.
Tumango ito.
Makalipas ang ilang buwan, bumalik sila sa ospital para sa scan result.
Pareho silang tahimik habang naghihintay.
Hinawakan ni Elena ang folder.
Yung parehong folder na dati nakita niya sa ibabaw ng mesa sa guest room.
May bagong papers na.
May bagong tests.
May bagong takot.
Pumasok si Dr. Ramos.
Umupo.
Binuksan ang computer.
— May magandang response ang treatment — sabi niya. — Malaki ang nabawas sa active lesions. Hindi pa tayo tapos, pero gumagana.
Napapikit si Elena.
Hindi agad siya umiyak.
Si Mauricio ang unang humawak sa kamay niya.
— Narinig mo?
Tumango siya.
— Oo.
Hindi pa tagumpay.
Hindi pa final.
Pero may pag-asa.
At minsan, iyon muna ang kailangan.
Paglabas nila ng ospital, bumili sila ng taho sa labas.
Naupo sa maliit na bench.
May construction sa kabilang side ng street.
Maingay.
Maalikabok.
May jeep na dumaan at halos matalsikan sila ng tubig.
Napatawa si Elena.
— Romantic.
Ngumiti si Mauricio.
— Better than Makati restaurant.
— Mas mura.
— Practical.
Sabay silang tumawa.
Hindi dahil wala nang problema.
Kundi dahil, kahit sandali, bumalik ang ordinaryong buhay.
Yung buhay na hindi hospital room.
Hindi medicine schedule.
Hindi takot.
Basta taho lang sa basong plastic habang magkatabi.
Makalipas ang halos isang taon, natapos ang pangunahing treatment.
Hindi sinabi ng doktor na cured agad.
Kailangan pa rin ng monitoring.
Regular tests.
Follow-up.
Pag-iingat.
Pero may remission.
Noong araw na sinabi iyon, hindi sila nag-party.
Umuwi lang.
Bumili ng pandesal.
Nagkape.
Naupo sa kusina.
Tiningnan ni Mauricio ang dingding sa hallway.
Maayos na ulit.
Tinakpan ng karpintero ang butas.
Pero kapag malapit ka, may kaunting marka pa rin.
Hindi pantay ang pintura.
— Kita pa rin — sabi ni Mauricio.
Lumapit si Elena.
Hinawakan ang bahagyang nakaumbok na bahagi.
— Hayaan mo.
— Bakit?
Nag-isip siya.
— Para maalala natin na may mga pader na nasisira kapag ayaw magsabi ng totoo ang tao.
Napangiti si Mauricio.
— At may mga asawa na gumagawa ng surveillance operation kapag paranoid.
Napatingin si Elena.
— Hoy.
Natawa si Mauricio.
— Joke lang.
— Hindi funny.
— Medyo funny.
Napailing siya.
Pero ngumiti rin.
Sa mga sumunod na buwan, bumalik si Mauricio sa trabaho nang dahan-dahan.
Hindi agad full-time.
May araw na mabilis mapagod.
May araw na bumabalik ang takot kapag may check-up.
May gabi na gigising ito at tahimik na titingin sa kisame.
Kapag napansin ni Elena, hindi siya nagtatanong agad.
Hahawakan lang niya ang kamay nito.
Minsan iyon ang kailangan.
Hindi lahat ng takot kailangang ipaliwanag sa alas-dos ng madaling araw.
Minsan kailangan lang ng katabi.
Si Elena naman ay bumalik sa mas maraming cake orders.
Naglagay siya ng maliit na board sa kusina.
“Delivery schedule.”
Sa ilalim, may isa pang note na isinulat ni Mauricio.
“Take your medicine.”
At sa gilid, isinulat ni Elena:
“Same to you.”
Isang Linggo ng umaga, halos dalawang taon matapos ang gabing gumawa siya ng butas sa pader, nagising si Elena sa amoy ng kapeng barako.
Lumabas siya sa kwarto.
Nasa kusina si Mauricio.
Mas maikli pa rin ang buhok nito kaysa dati.
Mas payat nang kaunti.
Pero may kulay na ulit ang mukha.
May pandesal sa mesa.
May butter.
May scrambled egg.
— Anong meron? — tanong ni Elena.
— Wala.
— Bakit parang may breakfast buffet?
— Anniversary ng remission scan.
Napangiti si Elena.
— Hindi naman kailangan i-celebrate lahat.
— Sabi mo nga dapat pansinin yung maliliit na bagay.
Umupo siya.
Nagbuhos si Mauricio ng kape sa tasa niya.
May cinnamon.
Gaya ng gusto niya.
— Mau.
— Hmm?
— Natatakot ka pa rin ba?
Hindi agad sumagot si Mauricio.
Umupo sa tapat niya.
— Oo.
Tumingin sa kanya.
— Ikaw?
— Oo.
Tumango ito.
— At least pareho na nating alam.
Tahimik silang kumain.
Sa labas, may batang naglalaro ng basketball.
May nagtitinda ng taho sa kanto.
May tricycle na maingay ang muffler.
May kapitbahay na nagdidilig ng halaman kahit kakauulan lang.
Ordinaryong umaga.
Dati, akala ni Elena ang ligtas na bahay ay bahay na walang problema.
Bahay na may kape.
Pandesal.
Corny jokes.
At pamilyar na tunog ng susi sa pintuan.
Ngayon alam niyang hindi ganoon.
Ang ligtas na bahay ay hindi bahay na walang takot.
Ito ay bahay kung saan hindi kailangang itago ang takot sa likod ng nakasarang pinto.
Pagkatapos maghugas ng pinggan, dumaan siya sa hallway.
Huminto sa marka ng dating butas.
Hinaplos iyon gamit ang daliri.
Mula sa kusina, sumigaw si Mauricio:
— Elenita, may delivery ka raw mamaya sa Tomas Morato. Gusto mo samahan kita?
Lumingon siya.
— Kaya mo?
— Kaya ko mag-drive. Ikaw ang magbuhat ng cake.
— Aba, kapal.
Natawa ito.
— May medical exemption ako.
Umiling si Elena.
— Sige. Pero ikaw bibili ng taho pauwi.
— Deal.
Lumapit siya sa pader.
Saglit na tiningnan ang maliit na marka.
Hindi na niya gustong takpan nang mas maayos.
Hindi dahil gusto niyang maalala ang pinakamasakit na gabi.
Kundi dahil gusto niyang maalala kung ano ang natutunan nila pagkatapos.
Hindi lahat ng lihim ay pagtataksil.
Pero kahit ang lihim na ipinanganak mula sa pagmamahal ay maaari pa ring makasugat kapag pinilit mong akuin nang mag-isa ang bigat nito.Huminga siya nang malalim.Pagkatapos ay bumalik sa kusina.
Nandoon si Mauricio.
Buhay.
Hindi perpekto.
Hindi sigurado ang bawat bukas.
Pero naroon.
At sa pagkakataong iyon, wala nang pader sa pagitan nila.